على اصغر شميم
245
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
قراردادهاى منعقده بين ايران و رژيم شوروى كليهى دارايى و مطالبات آن بانك به عنوان غرامت جنگ به ايران داده شد . دولت تزارى روسيه در دورهى سلطنت ناصر الدين شاه مهمترين مركز حياتى ايران را به دست آورد و چنانكه در فصول پيش اشاره شد ، با اعزام مستشاران نظامى و تشكيل بريگاد قزاق در سال 1297 هجرى قمرى ( 1879 ميلادى ) نيروى دفاعى ايران را تحت اختيار خود درآورد . بريگاد قزاق و رؤساى روسى آنكه طبق قرارداد استخدامى فقط تابع وزارت جنگ ايران بودند و مستخدم دولت ايران شمرده مىشدند ، كمكم به صورت يك نيروى مستقل وابسته به شخص شاه ايران و دربار روسيه درآمدند و نيرويى كه براى حفظ و صيانت كشور از تجاوز اجانب تشكيل شده بود ، وسيلهى مؤثر تحكيم بنيان رژيم استبداد سلاطين و سركوب كردن افكار آزادىطلبان و مجرى اوامر و دستورهاى فرمانفرماى قفقازيه و دربار روسيهى تزار شد و بعضى از رؤساى بريگاد قزاق منجمله لياخوف در اجراى سياست ضد آزادى روسيه تزارى و مبارزه با آزادىخواهان ايران نقش بزرگى را ايفا كردند . در سال 1310 هجرى قمرى ( 1892 ميلادى ) امتياز احداث خط شوسه بين بندر انزلى و قزوين و بهرهبردارى از آن به يك شركت روسى موسوم به شركت بيمه حملونقل ايران واگذار شد . مدت امتياز 99 سال بود و بعدها در دورهى سلطنت مظفر الدين شاه شركت مزبور امتياز خط شوسه بين قزوين و همدان را نيز به دست آورد . خط آهن در حدود 1291 قمرى ( 1874 ميلادى ) اندكى پس از آنكه بارون ژوليوس دورويتر تبعهى انگلستان امتياز احداث خط آهن از رشت به تهران و از تهران به خليجفارس را به مدت 70 سال از ناصر الدين شاه گرفت « 1 » ، يكى از اتباع وى به نام فن فالكنهاگن « 2 » امتياز احداث و بهرهبردارى خط آهن جلفا به تبريز را در طول 156 كيلومتر از شاه ايران گرفت ولى چون در پايان مهلت مقرر يعنى پنج سال از تاريخ امتيازنامه نتوانست به تعهد خود عمل كند امتياز او لغو گرديد .
--> ( 1 ) - براى اطلاع از تفصيل امتيازنامهى رويتر به فصول يازدهم و چهاردهم اين كتاب رجوع شود . ( 2 ) - Von Falkenhagen